فقه و اصول

v\:* {behavior:url(#default#VML);} o\:* {behavior:url(#default#VML);} w\:* {behavior:url(#default#VML);} .shape {behavior:url(#default#VML);}
7 .         توالی؛ یکی دیگر از شرایط حیض، توالی است؛ یعنی باید زن سه روز پی­در­پی خون ببیند. براي مثال شنبه، یکشنبه، دوشنبه اگر یک روز در میان خون ببیند یا سه روز در طی یک دهه خون ببیند، خون حیض نخواهد بود که البته این نظر مشهور علما است و برخی فتوا و احتیاط متفاوت دارند و این شرط را به این گونه نمی­پذیرند.   جایگاه صفات آنچه بیان شد شروط خون حیض بود ولی هنگامی که به کتب فقهی (رساله، تحریر، عروه، منهاج) مراجعه می­شود، ابتدا در تعریف حیض، صفات آن بیان می­شود. اين سؤال مطرح است که صفات چه جایگاهی دارد؟ وقتی در همان متون دقت می­شود، بیان شده است كه این صفات غالبی است؛ یعنی شرط تحقق حیض نیست، ولی صفات در بحث عبور خون از ده روز جایگاه مهمی دارد که در جای خویش به آن خواهیم پرداخت. اجتماع حیض: 1.         با شیر دادن امکان دارد. 2.         با حمل امکان دارد، ولی احتیاط مستحب است که اگر از عادتش 20 روز بگذرد و خون ببیند، بین حیض و استحاضه جمع نماید.   شک در تحقق بلوغ با خروج خوني كه صفات حیض دارد؛ 1.         اگر اطمینان به حیض بودن آن خون دارد و آن را نشانه آن می­داند که به 9 سال رسیده است، حکم به حیض می­شود. 2.         اگر اطمینان به حیض بودن آن خون ندارد، احتیاط واجب حیض نیست (استصحاب عدم بلوغ) حدوث حیض با خروج خون محقق می­شود، ولی برای بقای حیض، آلودگی درون کفایت می­کند.   اگر خون از مجرا خارج نشود، آیا حیض حادث می­شود؟ 1.         حیض است. 2.         احتیاط جمع بین حیض و استحاضه (نظر امام در تحریر) 3.         طهر است.   شک در مورد خون 1.         اگر شک دارد که آیا چیزی خارج شده است یا نه، حکم به عدم خروج می­شود. (استصحاب) 2.         اگر شک دارد که آنچه خارج شده، خون است یا چیز دیگری، پاک است. (اصالت الطهارة) 3.         اگر شک دارد خوني كه خارج شده، از موضع خارج شده است یا جای دیگر، عدم حدث استصحاب طهارت. نکته: در این موارد تفحص لازم نیست. خلاصه موارد بالا 1.         شک در خروج: عدم خروج؛ 2.         شک در خون بودن (جنس): عدم خون؛ 3.         شک در محل خروج خون: عدم حدث. در سه مورد آخر چون شک در موضوع است، نیاز به جستجو ندارد.   v    خون مشتبه بین حیض و بکارت و جراحت، این­جا شک در نوع حکم است و هنگام شک باید تکلیف مشخص شود. بنابراين،  باید تفحص از موضوع کرد تا نوع تکلیف مشخص شود: 1.    اختیار (آزمایش) ممکن است؛ الف) مشتبه بین حیض و بکارت: مقداری پنبه را در ابتدای مجرا قرار می­دهد و به آرامی خارج می­کند. اگر به شکل مطوق (دور پنبه) آلوده بود، خون بکارت است و اگر روی پنبه آلوده بود، حیض است. ب) مشتبه بین حیض و جراحت: پنبه­ای که برای آزمایش است، اگر سمت راست آن آلوده شده، خون جراحت است. اگر از سمت چپ خارج شده، خون حیض است. 2. آزمایش ممکن نیست؛ الف) حالت سابق معلوم است: بنا را بر حالت سابق می­گذارد به شرطی که مخالفت یا شرایط حیض نداشته باشد. براي مثال اگر بعد از ده روز از ابتدای حیض باشد، دیگر حیض نیست، بلکه استحاضه است و اگر سابقه طهر داشته و حالا نمی­داند چیست، حکم طاهر را دارد. ب) حالت سابق معلوم نیست: جمع بین تروک حائض و اعمال طاهر؛   اقسام زنان حائض در ابتدا بايد تذكر داد كه مهم شرایط حیض است و زن هرگاه از خون پاک شد، باید غسل حیض کند و عبادات خود را شروع نماید. تقسیماتي که در ذیل می­آید، زمانی کاربرد اصلی آن ظاهر می­شود که زن خونش از ده روز بگذرد که برای مشخص کردن ایام حیض و استحاضه او نوع عادتش که در قبل از عبور خون از ده روز وجود داشته، مؤثر است. الف) حائضي كه صاحب عادت است كه انواع آن عبارتند از: وقیته؛ عددیه؛ وقتیه و عددیه. 1. صاحب عادت وقتیه؛ به زنی گفته می­شود که شروع خون ديدنش منظم است، ولی پایان عادت او نظم خاصی ندارد. اقسام آن عبارتند از: الف) اول هر ماه خون می­بیند و ممکن است در ماهي پنج روز و در ماه ديگر هفت روز خون ببیند و تمام این پنج روز و یا هفت روز آلوده است. ب) اول هر ماه خون ببیند و بیش از سه روز آلوده است و سپس پاکی دارد و پس از آن آلودگی دارد و مجموع ایام دو خون و پاکی آن بیش از ده روز نیست. ج) خانمی چند ماه پشت سر هم خون می­بیند، ولی از اول هر ماه خون او صفات حیض را دارد و ایامی که خون صفات حیض را دارد کمتر از ده روز بوده و در هر ماه تعداد آن متفاوت است. تذکر: به اين زن مستمره‌الدم گفته می­شود و به عادت حاصل از این نوع خون­ریزی عادت حاصل از صفات يا حاصل از تمييز گویند. 2. صاحب عادت عددیه؛ الف) خانمی که هر بار خون دیدن او با فاصله و نظم اقل طهر (10 روز) یا بیش­تر است كه تاریخ شروع آن منظم نيست، ولی تعداد روزهای منظم دارد؛ یعنی هر بار مثلاً هفت روز کاملاً خون می­بیند. ب) خانمی که هر بار خون دیدن او با فاصله و نظم اقل طهر (10 روز) یا بیش­تر است كه تاریخ شروع آن منظم نيست، ولی تعداد روزهای منظم دارد. مثلاً هر بار سه روز یا بیش­تر خون دیده، سپس چند روز پاک می­شود و سپس چند روز خون می­بیند که مجموع دو خون و طهر بین آن، بیش از ده روز نبوده، ولی تعداد ایام آن منظم است. مثلاً مجموع این ایام در هر بار هشت روز است. ج) خانمی که به طور مستمر چند ماه خون می­بیند و در هر بار چند روز آن (که در هر بار به یک اندازه است) خون او صفات حیض دارد و بقیه صفات استحاضه دارد. براي مثال هر بار نه روز صفات حیض دارد. 3. صاحب عادت وقتیه و عددیه؛ الف) خانمی چند ماه پشت سرهم، اول ماه و به مدت هفت روز خون ببیند. ب) خانمی چند ماه پشت سرهم، اول ماه سه روز یا بیش­تر خون می­بیند و چند روز پاک است و سپس دوباره خون می­بیند که مجموع دو خون و پاکی وسط بیش از ده روز نیست، ولی منظم است. براي مثال هر ماه نه روز خون می­بیند. ج) خانمی که مستمره‌الدم است: اول هر ماه به مدت شش روز خون او صفات حیض دارد و بقیه آن صفات استحاضه دارد. ب) حائضي كه صاحب عادت نیست كه انواع آن عبارتند از: مبتدئه؛ مضطربه؛ ناسیه. مبتدئه: خانمی که اولین بار است که خون می­بیند. مضطربه: خانمی که عادت او نظم خاصی ندارد نه در شروع وقت آن و نه در تعداد ایام. ناسیه: خانمی که زمان شروع و تعداد ایام عادت خویش را فراموش نموده است. نکته: آنچه در بالا آمد، نظرات امام خميني(ره) و مقام معظم رهبری(مد ظله العالي) و برخی مراجع می­باشد، ولی باید دقت داشت: الف) در موارد ب سه نوع عادت که پاکی بین است چند نظر وجود دارد: 1- طبق نظر امام(ره) و مقاله معظم رهبري(مدظله العالي) حیض است. 2- حکم پاکی را دارد، یعنی زن در پاکی­های ایام عادت موظف است غسل حیض کند عبادت خود را انجام دهد و حکم زن­های پاک را دارد كه طبق نظر آيات عظام مکارم و شبیری زنجانی است، حتی اگر پاکی به اندازه انجام غسل و نماز باشد، بايد غسل كند و نماز بخواند. 3- در این ایام احتیاط واجب جمع بین دو عمل بالاست؛ یعنی زن هم حکم زن­های حائض را دارد و هم حکم زن­های پاک. (آيت‌الله سیستانی) ب) در نحوه محاسبه ایام عادت در نوع ب، ممکن است اختلاف نظر باشد. براي مثال آیت‌الله سیستانی می­فرماید: اگر سه روز خون ببیند و سه روز پاک باشد و سه روز خون ببیند، در مجموع شش روز عادت او می­شود و نظم در روزهایی که خون دیده و پاک بوده، لازم است تا صاحب عادت شود. ج) برخی عادت حاصل از تمییز را نمی­پذیرند. معیار تحقق عادت ·            دو ماه مثل هم در وقت و عدد: عددیه وقتیه ·            دو ماه مثل هم در وقت فقط: وقتیه ·            دو ماه مثل هم در عدد فقط: عددیه دو مورد آخر به احتیاط مستحب عادت تشکیل نمی­شود. باید دقت داشت تحقق عادت وقتی کاربرد دارد که خون از ده روز بگذرد و همچنين در وقتیه برای حکم به حیض بودن خون در شروع کاربرد دارد. معیار بهم خوردن عادت اگر یک­بار خلاف عادت دیده است عادت قبلی زائل نمی­شود و اگر دو بار خلاف عادت خون دیده است دو حالت وجود دارد: الف) هر دو خون مثل هم است: عادت جدید تشکیل شده. ب) هر کدام متفاوت است: احتیاط واجب از بین نرفته، یعنی در این صورت که بیش از دوبار خلاف عادت ندیده که مضطربه شود، اگر خون او بار سوم از ده روز گذشت، باید بین صاحب عادت و مضطربه در وظایفش جمع نماید. حکم به حیض بودن در ابتدای رویت خون وقتیه (عددیه باشد یا نه): اگر خون را در ایام عادت یا یکی دو روز قبل و بعد از عادت ببیند، به مجرد رؤیت خون، حیض حساب کند؛ اگرچه نشانه­های حیض نداشته باشد. اگر كسي كه خون ديده صاحب عادت وقتیه نیست و مضطربه، عددیه، ناسیه  و مبتدئه است اگر خوني كه مي‌بيند صفات حیض دارد، به مجرد دیدن، آن خون حیض است و اگر خوني كه ديده صفات حیض ندارد، احتیاط جمع بین حیض و استحاضه است كه در اين حالت اگر بیش از سه روز طول کشید، حیض است و اگر کمتر از سه روز طول کشید، استحاضه است. اگر صاحب عادت ·            قبل از عادت و ایام عادت خون ببیند. ·            بعد از عادت و ایام عادت خون ببیند. ·            بعد از عادت و قبل از عادت و ایام عادت خون ببیند. ولي مجموع خونهاي او بيش از 10 روز نشود همه خونهايي كه ديده، حيض است ولي اگر بيش از 10 روز شود در ذيل مي‌آيد؛ عبور خون از ده روز خون حیض هفت شرط دارد که اگر یکی از این شروط را از دست بدهد دیگر حیض نيست و حکم استحاضه را خواهد داشت. پس هنگامی که خونی از ده روز بیش­تر می­شود، در صورت وجود شرایط دیگر حیض، برای تشخیص ایام حیض فارغ از شرایط دیگر، توجه به مراحل ذيل مطرح است: الف) رجوع به عادت؛ ·            اگر زنی صاحب عادت باشد (وقتیه) و خونی دیده است كه در ایام عادت و خارج آن (قبل و بعد از آن بوده) از جهت وقت باید به وقت خویش رجوع نمايد و براي پایان عادت از مراحل بعدی کمک بگیرد. ·            اگر زنی صاحب عادت عددیه بوده در تعداد روزها به عادت خویش رجوع نمايد و در شروع و پایان عادت به مراحل بعدی رجوع كند. ·            اگر زنی صاحب عادت وقتیه و عددیه بود در شروع و پایان به عادت خویش رجوع نماید. ب‌)        رجوع به صفات؛ اگر خانمی صاحب عادت نباشد به صفات رجوع نماید. برای خون حیض صفاتی بیان شده است: قرمز، قرمز مایل به سیاه، حرارت، سوزش و فشار. البته این صفات، صفات غالبی حیض است. درباره رجوع به صفات دو نظر وجود دارد: يكم) يک صفت کافی است تا بگوییم خون دارای صفات است. مثلا اگر فقط قرمز باشد، می­گوییم خون دارای صفات است؛ یعنی اگر زنی بیش از ده روز، براي مثال پانزده روز خون ببیند، که تمامی این مدت قرمز باشد و شرایط دیگر مثل استمرار را داشته باشد، خون او به تمامی دارای صفات بوده و اگر زمانی خون­ریزی شدید باشد و زمانی کم باشد، تمامی آنها از جهت صفت برابرند و برای تشخیص حیض باید سراغ مرحله دوم رفت (رجوع به اقارب) و در صورت اختلاف آنها در عدد سراغ عدد روایت می‌رویم. برخی می­گویند اگر بخشی از خون دارای صفات بیش­تر از جهت شدت و تعداد صفات باشد، به گونه­ای که بخشی از آن از جهت صفات غالب بر بخش دیگر باشد، همان بخش را حیض قرار می­دهیم. برای رجوع به صفات دو شرط باید رعایت شود. خونی که دارای صفات است در صورتی به کمک ما می­آید که حداقل سه روز و حداکثر ده روز باشد. پس اگر خون صفات­دار کم­تر از سه روز باشد یا بیش­تر از ده روز باشد، دیگر دست ما را نگرفته و سراغ مرحله بعد یعنی، رجوع به اقربا و در صورت عدم اتفاق آنان سراغ عدد روایت می­رویم. دوم) دو خون با صفت كه بين آنها خون بر صفت باشد، نباشد؛ بدین صورت که براي مثال پنج روز خون با صفت حیض پنج روز خون بدون صفت حیض (یا صفت استحاضه زردرنگ)، پنج روز خون با صفت حیض که دیگر نمی­توان طبق صفات قضاوت کرد؛ زیرا نه خون اول را می­توان ترجیح داد، نه خون دوم را؛ زیرا از هر جهت با هم برابرند. بنابراين، سراغ مرحله بعد می­رویم؛ یعنی رجوع به فامیل یا عدد روایت (طبق نظر امام(ره) و مقام معظم رهبری(دامة بركاته). البته آیت‌الله سیستانی می­فرماید: خون اول را حیض قرار دهند. ج) رجوع به اقربا؛ اگر صفات نتوانست به کمک او بیاید به فامیل خویش رجوع می­کند، اگر اغلب قریب به اتفاق فامیل (چه پدری چه مادری) او عدد خاصی دارند، همان عدد عادت او خواهد بود. آیت الله سیستانی رجوع به اقربا را با دو شرط می­پذیرد؛ زیرا رجوع به بعضی را هم ایشان می­پذیرد: ·            عدد فامیل به گونه­ای نباشد که شخص یقین داشته باشد مخالف عدد اوست. مثل اینکه او در زمان قوت و جوانی است و فامیل او نزدیک سن یائسگی و ضعف است در اي صورت به بعضي رجوع مي‌شود. ·            نداند که مقدار عادت آن زن که به او رجوع کرده با مقدار عادت خویشانش که دارای شرط اول مي‌باشند، تفاوت دارد، ولی اگر مقدار تفاوت خیلی کم باشد که حساب نشود، ضرر ندارد.   د) رجوع به دختران هم سن و سال؛ غالب فقها اين را نمی­پذیرند.   هـ) عدد روايت؛ اگر فامیل او عدد خاصی نداشتند، باید به عدد روایت که اختلافی است رجوع نماید که شامل اعداد 10 – 7 -6- 3 می­باشد. در این مورد نظر امام(ره) و مقام معظم رهبری(دامة بركاته) عدد هفت است، ولی نظر آیت‌الله سیستانی این است که از عدد سه تا عدد ده هر عددی را که به عادت او نزدیک­ است، انتخاب کند.   v    عبور خون از ده روز يكم) صاحب  عادت؛   وقتیه و عددیه: خونی که در زمان عادت است، اگرچه صفات حیض ندارد، حیض است. وقتیه: طبق وقت در شروع و در تعیین عدد: الف) برخی از خون صفت دارد: رجوع به صفت طبق آن دو شرط. ب) خون­ها یک­جورند: 1. اقارب متفق دارد: رجوع به اقارب طبق توضیح. 2. اقارب متفق ندارد یا اصلاً اقارب ندارد: رجوع به عدد 7. عددیه: در عدد رجوع به عادت در تعیین وقت: الف) برخي از خون‌ها صفت­ دارند: اگر به اندازه عادت است، همان حیض مي‌باشد و اگر کم­تر از عادت است مقداری را که کم است با خون بی‌صفت کامل کند و اگر بیش از عادت است به اندازه عادت فقط حیض است. ب) یک­جورند: از روز اول حیض و در عدد به عادتش رجوع کند.   دوم) صاحب عادت نیست؛ مبتدئه، مضطربه، ناسیه؛   1. اگر خون دارای صفات است، به صفت طبق توضیحات رجوع شود: الف) کم­تر  از سه و بیش­تر از 10 نباشد. ب) خون مغارض نباشد. با نبود دو شرط: خون صفات­دار در شروع بگیرد و در انتهای آن به اقارب یا هفت روز رجوع کند. ب) یک­جورند: از روز اول حیض در عدد: مبتدئه: الف) اقارب دارد: رجوع به اقارب. ب) اقارب ندارد: رجوع به عدد هفت. مضطربه: الف) رجوع به اقارب: ·            اقارب عددشان هفت است: همان حیض. ·            اقارب عددشان کم­تر از هفت است. ·            اقارب عددشان بیش­تر از هفت است. مورد دوم و سوم در تفاوت با هفت احتیاط به جمع، يعني از 7-2 و 9-7 را بين حيض و استحاضه احتياط واجب جمع كند. ناسیه: احتیاط واجب هفت روز حیض: رجوع به اقارب ندارد. زنی در یک ماه با رعایت اقل طهر دو بار خون دیده: الف) یکی مطابق عادت: خون در عادت حیض. خون دیگر: صفات دارد: حیض. صفات ندارد: جمع بین تروک حائض و استحاضه. ب) هیچ­کدام مطابق عادت نیست: 1.  الف) خون اول صفات دارد. ب) خون دوم صفات دارد. 2. الف) خون اول صفات ندارد. ب) خون دوم صفات ندارد. 3. الف) خون اول دارای صفات. ب) خون دوم بدون صفات. حکم: همه حیض احتیاط مستحب. مورد دوم و سوم قسمت «ب» جمع بین تروک حائض و اعمال استحاضه. باید دقت داشت بحث در اینجا فارغ از شرایط است و اگر خونی شرایط را نداشته باشد، حتی اگر در زمان عادت باشد و صفات حیض را هم داشته باشد، حیض نخواهد بود. تمرین سوال1. خانمی مطرح می­کند بیش از ایام خون دیده، مثلاً اگر عدد او پنج است هفت روز است که خون می­بیند، برای پاسخ باید دقت شود ابتدا از شرایط سؤال شود.پس این سؤالات را باید پرسید. آیا از ابتدا خون استمرار داشته است یا نه؟ پاسخ­های احتمالی: الف) بله پاسخ: 1. تا از ده روز نگذشته می­تواند ترک عبادت کند، مگر اینکه یقین دارد که از ده می­گذرد که باید عبادت کند. 2. اگر یقین دارد که قبل از ده روز پاک می­شود باید ترک عبادت کند 3. اگر احتمال می­دهد خون او از 10 روز بگذرد، الف) ترک عبادت کند؛ ب) می­تواند بین تروک حائض و اعمال استحاضه جمع کند و اگر خون او از ده روز گذشت به اندازه ایام او عادت است و اگر از  ده روز نگذشت، تمام ایام او عادت است پس اگر روزه گرفته روزه­های او باطل است.     ب) خیر  پاسخ: از وقتی خون او استمرار یافته، عادت او شروع می­شود؛ براي مثال اگر چهار روز است كه خون او استمرار دارد، سه روز اول استحاضه است و بقیه پاسخ مثل بالاست. ج) نمی­داند پاسخ: از وقتی که یقین دارد حتماً حیض است و از وقتی که شک دارد، احتمالاً حیض است. پس دارای دو عدد است، اگر مثلاً سر ده روز خونش قطع شود، یک عدد او ده است، یک عدد کمتر از ده. مثلاً سه روز اول را شک دارد و اعداد او هفت و ده، پس از غسل حیض سه روز نماز قضا دارد و اگر یک عدد از ده بگذرد و یکی از ده نگذرد، مثلاً یکی يازده و دیگری هشت است پس از ده روز یکی احتیاط به جمع است و دیگری حیض است که وظیفه فعلی او احتیاط می‌باشد و اگر هر دو از ده بگذرد، استحاضه است. نکته: توضیحاتی که قبلاً در نحوه بیان شرایط گفته شد را دقت نمایید هم در بیان دقیق جهت درک استمرار و نحوه محاسبه ایام، ولی پرسیده شود و مطلب بیان شود؛ یعنی موضوع‌شناسی توسط شما انجام شود؛ زیرا ممکن است پرسش­گر نتواند تشخیص موضوع بدهد. سوال 2: خانمی مطرح می­کند پانزده روز خون دیده و این خانم پس از اتمام خون سؤال می­کند. الف) آیا دهه طهر داشته است؟ پاسخ: خير، نداشته. طبق نظر مقالم معظم رهبری(دامة بركاته) و آيت‌الله سیستانی، برای او دهه طهر تشکیل می­دهیم و بعد شرایط دیگر بررسی می­شود و مراجعی که در دهه طهر تشکیل نمی­دهند، تمام آن استحاضه است. ب) برای کسی که دهه طهر داشته یا با تشکیل دهه طهر باز خون او از 10 تجاوز کرده است يا نه، اين مورد بررسي شود. و سوال از استمرار و توالی می­شود که سه پاسخ و سوال قبل مطرح مي‌شود که اگر از 10 رد کرده است پاسخ به اين شرح است. الف) رجوع به عادت اگر صاحب عادت است. برای تشکیل عادت وقتیه باید فاصله منظم ایجاد شود. مثلاً اگر این بار ده روز بود و ماه سي روزه باشد، ماه دیگر هم ده روز خون دیده باشد و یا طبق نظر آيت‌الله سیستانی طهر منظم داشته باشد، مثلاً هر 28 روز پاک است که به وقت رجوع می­کند و اگر عدد دارد به عدد رجوع می­کند. ب) اگر فرد صاحب عادت نیست، به صفات رجوع می­کند که دو نظر وجود دارد؛ مقام معظم رهبری(دامة‌بركاته) به غلبه صفات، آيت‌الله سیستانی اگر تمام خون­ها دارای صفت باشند، بعضی یکی برخی بیشتر دیگر به صفات رجوع نمی­کند و نوبت مرحله بعد می‌رسد. سپس رجوع به فامیل با توجه به توضیحاتي كه در گذشته بيان شد، و بعد از آن نيز رجوع به عدد روایات مي‌كند با توجه به اختلاف آراء مراجع كه قبلاً بيان شد. سوال3. خانمی عادتش هفت روز است، این دفعه نه روز خون دیده؟ حتماً تأکید شود که هرگاه خون زیر ده روز قطع شود همه آن حیض است و هرگاه از ده روز رد شود، ممکن است مقداری از این دهه استحاضه باشد و تا خون از ده روز رد نشده، مشکلی ندارد. خانمی قبل از عبور از ده می­پرسد پاسخ این است:حتماً بايد تا 10 روز صبر كند مگر مواردي كه قبلاً بيان شد كه بايد عبادت را شروع نمايد.         استاد: سركار خانم ها رامشك و كراماتي